De longartsen van het Medisch Spectrum Twente (MST) in Enschede hebben een nieuwe standaardbehandeling voor COPD-patiënten met zeer ernstige benauwdheidsklachten. Deze nieuwe behandeling is in de praktijk inmiddels bijzonder succesvol gebleken.

Normaal gesproken worden deze patiënten gedurende enkele dagen kunstmatig en invasief (met een pijpje in de keel) beademd op de afdeling Intensive Care (IC). Maar alle MST-longartsen behandelen deze patiëntengroep sinds kort standaard, op de verpleegafdeling A4, met behulp van een speciaal gezichtsmasker (= niet-invasief), dat is aangesloten op een zogeheten BiPAP-apparaat (Bilivel Positive Airway Pressure). Deze nieuwe behandeling is in de praktijk inmiddels bijzonder succesvol gebleken.

Longarts dr. Michiel Wagenaar, die deze patiëntvriendelijke behandeling vanuit het UMC St Radboud in Nijmegen naar Enschede haalde, zet de belangrijkste voordelen op een rij. “Allereerst hoeft een COPD-patiënt met zeer ernstige benauwdheidsklachten niet langer meer worden opgenomen op de IC. Want deze nieuwe behandeling heeft gewoon op de verpleegafdeling plaats. Dat betekent al een aanzienlijke kostenbesparing.

Omdat een verblijf op de IC nu eenmaal erg duur is. Maar ook is onze nieuwe aanpak minder belastend voor zowel de COPD-patiënten zelf als voor hun naaste familie.”

Steeds meer COPD-patiënten
COPD (chronic obstructive pulmonary disease) is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en emfyseem, in de volksmond beter bekend als ‘rek-uit-de-long’. Veruit de belangrijkste oorzaak van COPD is roken en het aantal mensen met COPD neemt nog steeds dramatisch toe. Opvallend daarbij is de sterke toename van het aantal vrouwen met COPD. Een gevolg van het feit, dat de laatste tientallen jaren opvallend meer vrouwen zijn gaan roken. Terwijl steeds meer mannen er juist in slaagden om te stoppen. In de komende 25 jaar verwachten deskundigen een toename van het aantal COPD-patiënten met 116%. En al in 2020 zal deze longaandoening, op wereldniveau, de derde plaats innemen op de lijst van doodsoorzaken.

De oude aanpak
Volgens de bestaande aanpak werden alle COPD-patiënten in het Medisch Spectrum Twente, die niet meer in staat waren om zelfstandig te ademen, opgenomen op de IC. Daar kregen zij zonodig ademstimulerende medicijnen, ontstelingsremmers en antibiotica toegediend. Ook werden zij daar behandeld met een op een BiPAP-apparaat aangesloten helm (dus niet in slaap gebracht). Of zij werden onder narcose gebracht, kregen daarna een beademingsbuisje in hun keel, om vervolgens gedurende gemiddeld vier dagen kunstmatig te worden beademd. Deze laatste behandelingsmogelijkheid op de IC is niet helemaal zonder risico. Zo kunnen er tijdens de kunstmatige beademing complicaties optreden. Bijvoorbeeld een longontsteking. Ook zijn COPD-patiënten soms dermate ziek, dat zij na deze aanpak niet meer zonder kunstmatige beademing verder kunnen leven. Bovendien is zo’n verblijf op de IC een uiterst kostbare zaak en voor de naaste familie nogal belastend. Direct contact met de patiënt is namelijk niet mogelijk omdat hij/zij al die dagen kunstmatig in slaap wordt gehouden (narcose). Verder is de IC, voor bezoekende familieleden, ook een zeer onrustige afdeling. Een COPD-patiënt is op de IC namelijk met slangen aangesloten op de kunstmatige beademingsapparatuur en omgeven door tal van meters, knipperende lampjes en hoorbare apparaten, die deel uitmaken van de constante bewaking van alle vitale lichaamsfuncties.

De nieuwe aanpak: met gezichtsmasker
Voor de nieuwe standaardaanpak, die de longartsen in het Medisch Spectrum Twente vanaf nu hanteren bij zeer ernstige benauwdheidsklachten, hoeven COPD-patiënten niet langer meer naar de IC maar worden zij opgenomen op de ‘gewone’ verpleegafdeling.

De behandeling zelf bestaat simpelweg uit het aanbrengen van een doorzichtig, kunststof gezichtsmasker. Dat gezichtsmasker wordt aangesloten op een BiPAP-apparaat, dat lucht toevoert en koolzuurgas afvoert. Op die manier krijgen de ademhalingsspieren rust en wordt de zuurstof-/koolzuurbalans in het lichaam hersteld, waardoor de ergste benauwdheidsklachten verminderen.

Het lijkt tegenstrijdig: bij iemand die zeer benauwd is, ook nog eens een gezichtsmasker aanbrengen. Maar de praktijk in het MST heeft intussen anders uitgewezen. “In het begin is het heel even wennen”, erkent longarts Wagenaar, “maar we starten altijd in alle rust, onder begeleiding van een verpleegkundige. Daarna gaan de patiënten al vrij snel merken dat hun ergste benauwdheidsklachten verminderen en zien zij ook de andere, praktische voordelen van dit gezichtsmasker. Zo vindt deze nieuwe aanpak gewoon plaats op de verpleegafdeling en hoeft de COPD-patiënt daarbij niet kunstmatig in slaap te worden gehouden. En dat is aanzienlijk prettiger voor zowel de COPD-patiënten als voor de naaste familieleden die op bezoek komen.”

Veel meer vrijheid
De nieuwe standaardaanpak van zeer ernstige benauwdheidsklachten in Enschede biedt COPD-patiënten aanzienlijk meer vrijheid. Zo kunnen deze patiënten, met hun doorzichtige, kunststof gezichtsmasker op, moeiteloos lezen en tv-kijken. Bovendien mogen zij eigenhandig het BiPAP-apparaat uitschakelen en het gezichtsmasker afzetten als er bezoek is, om te eten of te drinken of voor een toiletbezoek.

Een ander belangrijk voordeel van deze nieuwe aanpak in het Medisch Spectrum Twente is, dat de COPD-patiënten nu ook precies kunnen aangeven hoe zij zich tijdens hun ziekenhuisopname voelen. Zodat de Enschedese longartsen nu nóg beter in staat zijn om hun behandeling af te stemmen op de wensen van de individuele COPD-patiënt.

Alleen voor zeer benauwde COPD-patiënten
De nieuwe aanpak in het Medisch Spectrum Twente is niet bedoeld voor álle COPD-patiënten, maar uitsluitend voor de groep patiënten met een zeer ernstige vorm van COPD die niet meer in staat zijn om zelfstandig te ademen. Omdat zij daar simpelweg de kracht niet meer voor hebben; zij zijn letterlijk uitgeput. Volgens de nieuwste indeling van COPD-patiënten vallen zij in de categorie GOLD-4. Wie tot deze COPD-patiëntengroep behoort, kan bij een verergering van de benauwdheidsklachten (= exacerbatie) contact opnemen met de huisarts of (buiten werktijd) met de Centrale Huisartsenpost. Daar volgt dan de doorverwijzing naar de Spoedeisende Eerste Hulp. Voor een klein aantal patiënten met COPD in de categorie GOLD-4 kan een verergering van hun benauwdheidsklachten echter dermate levensbedreigend zijn, dat zij voor behandeling rechtstreeks contact kunnen zoeken met de afdeling longgeneeskunde in het MST. Maar meestal is dit dan al vooraf afgesproken met hun behandelend longarts.

Bron: Medisch Spectrum Twente
Datum: 30 november 2007