Een team van oogartsen en stamcelonderzoekers van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA) heeft een hoornvliesweefsel getransplanteerd dat uit stamcellen werd gekweekt. Het getransplanteerde hoornvliesweefsel houdt de aangroei van ongewenst vaatweefsel tegen en maakt het hoornvlies terug doorzichtig. De doorbraak is goed nieuws voor een groep patiënten die tot nu toe weinig opties hadden.

Het hoornvlies is het vlies over de iris aan de buitenkant van het oog. Het is doorzichtig om de lichtstralen door te laten. Het hoornvlies is een bijzonder weefsel, omdat het geen bloedvaten bevat. Bij sommige patiënten groeit er echter vaatweefsel uit het oogwit over het hoornvlies heen, waardoor het ondoorzichtig wordt. Dat kan het gevolg zijn van verwondingen zoals chemische brandwonden, maar ook van aangeboren ziektes. Patiënten met dat probleem hadden tot voor kort weinig kansen op herstel.

'In principe zouden deze patiënten geholpen zijn met een hoornvliestransplantatie,' zegt prof. dr. Marie-José Tassignon, 'maar ervaring leert helaas dat het vaatweefsel telkens weer terug over het hoornvlies heen groeit waardoor het zicht opnieuw vertroebelt. Bovendien zorgt dat vaatweefsel er ook voor dat een donorhoornvlies wordt afgestoten.'

Een team van oogartsen en stamcelonderzoekers zocht onder leiding van prof. dr. Marie-José Tassignon, diensthoofd oogheelkunde van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA), twee jaar naar een oplossing en vond die in stamcellen uit de limbus. Dat is een gebied aan de rand van het hoornvlies waarin zich een voorraad stamcellen bevindt die het hoornvlies voortdurend vernieuwen en zo verhinderen dat vaatweefsel uit het oogwit oprukt naar het hoornvlies.

Stamcellen kweken
Uit het gezonde oog van de patiënt werd een kleine biopsie genomen van de limbus. De stamcellen uit dat stukje limbus groeiden in het labo van het Centrum voor Celtherapie en Regeneratieve Geneeskunde (CCRG) op nog geen twee weken tijd uit tot een transplantaat met een diameter van 12 mm. Het gekweekte weefsel werd in september bij een patiënt aangebracht op het aangetast hoornvlies nadat het vaatweefsel ervan was verwijderd. Het transplantaat groeide vlot vast en week na week verbeterde het zicht van de patiënt. Bovendien groeide het vaatweefsel niet opnieuw over het hoornvlies heen: de stamcellen deden dus hun werk.

Oogarts Carina Koppen: 'Voor de operatie kon de patiënte hoogstens handbewegingen op 1 meter afstand onderscheiden. Nu kan de patiënt al letters lezen vanop 6 meter afstand. Perfect zicht is voorlopig een utopie, maar de patiënt kan weer functioneren. Ze loopt aan die kant ook niet meer voortdurend tegen dingen aan bijvoorbeeld.'

Primeur
De procedure is om verschillende redenen een medische primeur. Stamcelonderzoekster Nadia Zakaria: 'Het membraan waarop die stamcellen groeien, is vlies van de vruchtzak waarin baby's in de baarmoeder zitten. Dat wordt dun genoeg gemaakt met een speciale techniek die wij nu als eerste gebruiken voor een concrete transplantatie.' Voorts is de operatietechniek volledig nieuw.

Prof. dr. Marie-José Tassignon: 'We hebben een manier gevonden om het transplantaat relatief eenvoudig op het oog te bevestigen, met lijm in plaats van hechtingen. Dat wordt veel beter verdragen door de patiënt, en het houdt prima.'

Tussenstap naar nieuw hoornvlies
Het gekweekte hoornvliestransplantaat zal in vele gevallen slechts een tussenstap zijn naar een nieuw hoornvlies afkomstig van een donor. Want alleen met een volledig nieuw hoornvlies kan het zicht maximaal worden hersteld. Het hoornvlies van de patiënten in kwestie is immers tot in de diepte beschadigd en het nu gekweekte transplantaat vormt slechts een nieuwe bovenlaag.

Het uit stamcellen gekweekte transplantaat verkleint echter de kans op afstoting van een donorhoornvlies. Het is zo'n 12 mm diameter en bedekt de hele iris. Een donorhoornvlies heeft een diameter van zo'n 7 mm: alleen het centrale deel van het hoornvlies wordt vervangen. Er zou dus rond het donorhoornvlies een randje van het transplantaat blijven zitten, dat een barrière blijft vormen tegen het oprukkende vaatweefsel van het oogwit. En doordat het is opgebouwd uit eigen stamcellen, verkleint het de kans op afstoting van het donorhoornvlies.

Bron(nen): Universitair Ziekenhuis Antwerpen
Datum: 20-11-2008